Paranız yokken melek yatırım: maaş yerine hisse istemek

Melek yatırımcılığa ilgi duyan ama yatıracak parası olmayan çok insan var. Udemy’de çalışmaya başladığımda ben de o durumdaydım: Haziran 2012’de yeni mezundum ve bir şirkete koyabileceğim param yoktu. Elimde yalnızca emek ve zaman vardı. İkisi de yatırılabilir, ama nereye yatırıldığına karar vermek paradan daha zor.

Girmeden önce şirketi dışarıdan ölçtüm

Udemy’ye başvurmadan önce şirketi ölçmeye çalıştım. Sitenin haftadan haftaya ne hızda büyüdüğünü görmek için bir kazıyıcı (scraper) yazdım; haftada bir çalıştırıp hangi kursun kaç dolardan satıldığına ve o an kaç kişinin kayıtlı olduğuna bakıyordum. İkisini çarpıp toplayınca kaba bir gelir tahmini çıkıyordu.

O rakam gelirin kendisi için iyi bir ölçü değil, çünkü kurslar indirimle de satılıyordu. Ama kullanıcı sayısının ve kayıt sayısının hangi hızda arttığı konusunda çok iyi bir fikir veriyordu. Bir şirkete emeğinizi koymadan önce cevaplamanız gereken soru da bu: büyüme sahici mi, yoksa yalnızca anlatılan bir şey mi. Bunu ölçmek için şirketin içinde olmanız gerekmiyor. Aynı veriye bir çalışan da bir yatırımcı da dışarıdan bakabiliyor ve çoğu kişi bakmıyor.

Maaş yerine hisse istemek

Başarılı olacağını düşündüğünüz bir şirkete hisse karşılığı çalışmanız mümkün. Ben işe girerken maaştan çok hisse istediğimi açıkça söyledim. Bu, cesaretle ilgili bir şey değildi; şirketi dışarıdan ölçmüş olmakla ilgiliydi.

Türkiye’de karşılaştığım tercih neredeyse her zaman nakit yönünde oldu. Biraz daha yüksek maaş alıp hiç hisse almamak, çoğu kişiye daha güvenli görünüyor. Belirsizliği yüksek bir ortamda bu anlaşılır bir refleks, ama sonucu şu: yalnızca maaşla zengin olan görmedim. Sermayeye dönüşen şey, aldığınız maaş değil, sahip olduğunuz pay oluyor. Karşılığında zaman ve emek koyduğunuz bu paya emeğin sermaye değeri deniyor ve bir yatırım aracı olarak ciddiye alınmayı hak ediyor.

Bunun bir de diğer tarafı var. Hisse vereceğini söyleyip vermeyen şirketler oluyor. Sözlü mutabakat bu konuda hiçbir işe yaramıyor; bakacağınız şey sözleşmedeki hak kazanma takvimi — payların ne zaman, hangi koşullarla sizin olduğu. Yazılı değilse yoktur.

Bende ne çıktı

Udemy’de Haziran 2012 ile Mart 2014 arasında çalıştım. Ayrıldığım ay, hisse başına 0,02 dolardan 1.000 dolarlık hisse aldım ve yedi yıl tuttum. O pozisyondan 1 milyon dolar kazandım; o yedi yılın nasıl geçtiğini ayrıca yazdım. Aynı ay kendi paramla melek yatırım yapmaya başladım ve bugüne kadar 100’den fazla girişime yatırım yaptım.

Satış tarafını da girerken sorun. Özel bir şirketin hissesini istediğiniz gün nakde çeviremezsiniz; bir kilitli dönem olabilir, ikincil piyasa yalnızca şirketin açtığı kadar açıktır. Ne zaman, kime ve kimin izniyle satabileceğinizi işe başlarken öğrenmek, o gün geldiğinde öğrenmekten çok daha ucuz.

Bugün aynı durumda olan birine dört madde

Başarılı olacağına ikna olduğunuz, hisse veren ya da verme ihtimali olan şirketleri bulun ve başvurun. Bu tür bir kararı kariyeriniz boyunca birkaç kez verirsiniz; bir kez tutması yeterli.
Hisse pazarlığı yapın ve pazarlığın sonucunu sözleşmeye yazdırın.
Satmanın koşullarını girerken öğrenin, çıkarken değil.
Sonrasında kendi paranızla melek yatırıma geçin — bildiğiniz ya da öğrenebileceğiniz alanlarda, kaybetmeyi göze aldığınız tutarlarla.

İlk üç maddede yaptığınız şey, adı konmamış bir yatırım. Farkı, sermayenin para değil emek ve zaman olması; riski ise daha yüksek, çünkü tek bir şirkete dağıtmadan yatırıyorsunuz ve çalıştığınız yer de aynı şirket. Buna girmeden önce şirketi ölçün.