Melek, risk sermayesi, hızlandırıcı, kuluçka: parayı kimin verdiği neyi değiştirir

Erken aşamada karşınıza dört tür kurum çıkar: melek yatırımcı, risk sermayesi fonu, hızlandırıcı ve kuluçka merkezi. Aralarındaki farkı “ne kadar para veriyorlar” diye sormak yanlış yerden bakmaktır. Asıl fark paranın kime ait olduğu ve kararı kimin verdiğidir; şartlar da, hız da, size gösterilen ilgi de oradan çıkar.

Melek yatırımcı: kendi parası, tek kişilik karar

Melek yatırımcı kendi parasını koyar. Kimseye hesap vermez, komitesi yoktur, bir fonun ömrüne bağlı değildir. Bu üç cümle melek yatırımcılığın hem avantajını hem de sınırını açıklar.

Avantajı hızdır. Bir melek, kurucuyla iki görüşme sonunda karar verebilir. Ayrıca kurumsal bir yatırımcının bakmayacağı kadar erken bir aşamaya, elinde yalnızca çalışan bir prototip olan bir ekibe girebilir. Sınırı ise sermayenin büyüklüğü ve devamıdır: şirket büyüdükçe gelen turlara aynı oranda katılmak çoğu melek için mümkün değildir, dolayısıyla payı zamanla erir.

Bir de ölçek farkı var. Kendi parasıyla yatırım yapan ama fon büyüklüğünde çek yazan kişilere süper melek deniyor. Karar mekanizması hâlâ tek kişilik, tutarlar kurumsal.

Risk sermayesi: başkasının parası, hesap verilen bir yapı

Risk sermayesi fonu topladığı parayı yatırımcılarından alır ve onlara karşı sorumludur. Fonu yöneten genel ortak bir yönetim ücreti alır ve getirinin bir yüzdesini paylaşır. Bu yapı üç somut kısıt üretir.

Fonun bir ömrü vardır, bu yüzden çıkışın takvimi baştan bellidir. Fon büyüklüğü, tek tek yatırımların da büyük olmasını gerektirir; küçük bir çekin fona etkisi olmayacağı için o çek yazılmaz. Ve kararı bir yatırım komitesi verir, bu da süreci uzatır. Fonun sizinle ilgilenmesi ile yatırım yapması arasındaki mesafe, melek tarafındakinden uzundur.

Kurumsal şirketlerin kendi bünyelerinde kurduğu girişim sermayesi kolları da benzer bir yapıdır, ama getirinin yanında stratejik bir amaç taşır.

Hızlandırıcı: sabit süre, küçük çek, demo günü

Hızlandırıcı belirli bir süre boyunca, gruplar hâlinde çalışan bir programdır. Girişime küçük bir tohum sermayesi ve mentorluk verir, karşılığında pay alır, programın sonunda da girişimi yatırımcıların karşısına çıkarır.

Buradaki asıl değer para değildir. Program, girişimi bir takvime bağlar ve sonunda bir salon dolusu yatırımcının önüne koyar. Drawium ile 1.500 başvuru arasından E-tohum 15’e seçildiğimizde bunun ne demek olduğunu doğrudan gördüm: seçildiğimizi öğrendikten on beş saniye sonra, 400 kişilik salonda ve basının önünde hazırlıksız konuşuyordum. O konuşma, aylarca tek tek kapı çalarak kuramayacağımız temasları bir günde kurdu.

Yatırımcı tarafında bakarsanız, hızlandırıcılar anlaşma akışınızın düzenli kaynaklarından biridir. Ama programa kabul edilmiş olmak bir kalite belgesi değildir; yalnızca birilerinin eleme yaptığını gösterir, incelemeyi sizin yerinize yapmaz.

Kuluçka merkezi: para değil, zemin

Kuluçka merkezi genellikle sermaye vermez. Verdiği şey mekân, hukuk ve muhasebe desteği, ağ ve süredir. Süre sınırı ve grup yapısı çoğunlukla yoktur; bir şirket orada aylarca kalabilir. Üniversitelere, kamu kurumlarına ya da büyük şirketlere bağlı çalışırlar ve belirli bir sektöre ya da bölgeye odaklanırlar.

Kuluçka merkezinden çıkan bir şirkete bakarken şunu sorun: bu ekip ürünü gerçekten mi ilerletti, yoksa ucuz bir ofiste uzun süre mi kaldı. İkisi dışarıdan aynı görünür.

Dört yapı yan yana

	Para kimin	Kararı kim verir	Tipik aşama	Karşılığında
Melek	Kendi parası	Tek kişi	Fikir ve ilk ürün	Pay ya da paya dönüşen belge
Risk sermayesi	Fon yatırımcılarının	Yatırım komitesi	Tohum ve sonrası	İmtiyazlı pay, kurul koltuğu
Hızlandırıcı	Programın	Kabul komitesi	Fikir ve ilk ürün	Küçük pay
Kuluçka	Genellikle para yok	Program yönetimi	En erken	Pay ya da kira

Melek olarak masadaki yeriniz bu tablonun ilk satırıdır ve gücünüz oradan gelir. Bir fonun bakamayacağı kadar erken bir şirkete girebilir, kararı bir hafta içinde verebilir, kendi alanınızdaki bilgiyi doğrudan kullanabilirsiniz. Zayıf olduğunuz yer de aynı satırda yazılı: sonraki turlarda oranınızı korumak için ayrı bir sermaye ayırmadıysanız, şirket büyüdükçe payınız erir. Bunu şirket seçerken değil, portföyü kurarken çözmeniz gerekir.

Kurucu için pratik sıra

Aşamaya göre kapılar farklı sırayla açılır. Elinde yalnızca fikir ve ekip olan bir şirkete kurumsal fon bakmaz; oraya melek girer. Çekiş ölçülebilir hâle geldiğinde tohum turu gelir. Büyümenin tekrarlanabilir olduğu gösterildiğinde Seri A konuşulur.

Sıralamayı atlamaya çalışmak zaman kaybettirir. Henüz ölçülebilir bir şeyi olmayan bir şirketin fon toplantılarında geçirdiği üç ay, ürüne verilmemiş üç aydır.