Erken aşamada finansal tabloları okumak

Olgun bir şirketin finansal tabloları geçmişin özetidir. Tohum aşamasındaki bir şirketinkiler ise çoğunlukla üç sayfalık bir belgedir ve ikisi neredeyse boştur. Buna rağmen okunması gereken bir belgedir, çünkü söylediklerinden çok söylemedikleriyle bilgi verir.

Erken aşamada bu tabloları büyük şirket okur gibi okumayın. Kârlılık oranlarına bakarak başlanan bir inceleme, geliri henüz olmayan bir şirkette birkaç dakika içinde tıkanır. Sıralamayı tersine çevirin: önce nakit, sonra gider yapısı, en son gelir.

Nakit, tek gerçek kısıttır

Erken aşamada bir şirketi kapatan şey kârsızlık değil, nakitin bitmesidir. Bu yüzden ilk bakılacak tablo nakit akışıdır ve oradan çıkarılacak iki sayı vardır: aylık net yakma oranı ve kasadaki paranın kaç ay yettiği. İkincisine pist denir ve şirketin size ne kadar süre içinde bir sonraki haberi vermek zorunda olduğunu gösterir.

Yakma oranını şirketin verdiği ortalamadan değil, son üç ayın banka hareketlerinden hesaplayın. Ortalamalar, ekibin büyüdüğü ayları geçmişin sakin aylarıyla yumuşatır. Ekip büyümesi bunun en yaygın sebebidir: erken aşamada işletme giderlerinin ezici çoğunluğu maaştır ve kişi sayısı arttığı ay yakma kalıcı olarak yukarı çıkar. Kivi Video’da en kalabalık anımızda sekiz kişiydik; o şirketin gider tablosunu açıklayan tek sayı buydu.

Pist hesabınıza turun kapanacağı varsayımını katmayın. Turun kapanmaması, size şirketin en çok ihtiyaç duyduğu anda ne yapacağını gösterir.

Gelir tablosunda gelirin tanımını arayın

Gelir satırı tek bir kelimeyle yazılır ama arkasında birden çok tanım olabilir. Faturalanan tutar mı, tahsil edilen tutar mı, yoksa imzalanan yıllık sözleşmelerin toplamı mı — üçü çok farklı şirketleri anlatır. Yıllık peşin tahsil edilmiş bir sözleşme, kasaya bugün girer ama gelir olarak aylara yayılır. Bu ayrımı yapmayan bir tablo, iyi bir ayı kalıcı bir seviye gibi gösterir.

Gelirin tekrar edip etmediğine ayrıca bakın. Tek seferlik kurulum ve danışmanlık gelirleri erken aşamada nakit sağlar, hatta şirketi ayakta tutar; ama ürünün satıldığını göstermez. Bir sonraki soru şudur: aynı müşteri hiçbir şey yapmazsa gelecek ay şirkete ne kadar para girer.

Maliyet tarafında da benzer bir dikkat gerekir. Barındırma, ödeme komisyonu ve müşteri desteği satılan hizmetin maliyetidir; genel giderin içine gizlenmişse brüt kâr marjı olduğundan iyi görünür.

Bilanço, sözleşmelerin biriktiği yerdir

Erken aşamada bilanço küçüktür ve tam da bu yüzden okunması kolaydır. Yükümlülük tarafında aranacak kalemler bellidir: ortaklara borçlar, vergi ve sosyal güvenlik borçları, ödenmemiş maaşlar, alınan avanslar.

Kurucuların şirkete koyduğu para özkaynak olarak mı görünüyor yoksa borç olarak mı, ayrıca bakın. Borç olarak duruyorsa, sizin koyduğunuz sermayenin bir kısmı kurucuya geri ödeme olarak çıkabilir.

Daha önce çıkarılmış dönüştürülebilir senetler bilançoda borç olarak görünür, ama asıl etkisi sermaye tablosundadır. Hangi tavan ve hangi iskontoyla çıkarıldıklarını görmeden, sizin turunuzdan sonra kimin ne kadar payı olacağını hesaplayamazsınız. Bilanço bu soruyu sormanız gerektiğini söyler, cevabını vermez.

Üç tabloyu birbirine karşı okuyun

Tek tek bakıldığında tutarlı görünen tablolar, çapraz kontrol edilince konuşmaya başlar. Üç kontrol çoğu durumda yeter:

1. Gelir tablosundaki gelir ile banka hesabına giren para. Aradaki fark alacaklarla açıklanmalı; açıklanamıyorsa gelirin tanımı sorunludur.
2. Kârdaki iyileşme ile nakitteki değişim. Kâr artarken nakit erimeye devam ediyorsa, ya tahsilat yapılamıyordur ya da kâr muhasebe kaynaklıdır.
3. Bilançodaki özkaynak hareketi ile sermaye tablosu. Şirkete giren her para bilançoda bir iz bırakır; sermaye tablosunda karşılığı yoksa biri eksik anlatılmıştır.

Tabloların dışında kalan işaretler

Tabloların gecikmesi, her istekte biçim değiştirmesi ya da soru sorulduğunda sayıların düzeltilmesi, içeriklerinden daha çok şey anlatır. Kayıt tutmayı beceremeyen bir ekip parayı da yönetemez.

Bunun tersi de doğrudur. Sayıları hazır, geçmiş aylarla tutarlı ve zayıf tarafını kendisi söyleyen bir kurucu, tablodaki rakamlardan bağımsız olarak size bir şey göstermiş olur.