Anlaşmanın yapısını kurmak

Değerleme konuşulup bitirildikten sonra geriye asıl soru kalır: bu para şirkete hangi biçimde girecek. Aynı tutar, aynı değerlemeyle, üç farklı yapıyla konulduğunda üç farklı sonuç üretir. Maddelerin tek tek ne yaptığını anlaşma özetini okumak rehberinde ayrıntısıyla yazdım; burada konu, o maddelerin hangi yapı içinde duracağı.

Önce araç seçilir

Üç yol vardır ve seçim, tarafların fiyat üzerinde anlaşıp anlaşamamasıyla başlar.

Fiyatlı pay alımı. Değerleme bugün belirlenir, siz pay alırsınız. İmtiyazlı pay alıyorsanız likidasyon önceliği ve genellikle bir dizi ek hak da gelir; adi pay alıyorsanız kurucularla aynı sıradasınız. Erken aşamada Türkiye’de melek turlarının önemli bir bölümü doğrudan pay alımıyla yapılır ve hakların çoğu pay sahipleri sözleşmesinde durur.

Dönüştürülebilir araçlar. SAFE ya da dönüştürülebilir senet fiyat kararını bir sonraki tura erteler. Hızlıdır ve ucuzdur, ama iki bedeli vardır: dönüşene kadar pay sahibi değilsinizdir ve üst üste binen birden fazla kâğıt, sonraki turda sermaye tablosunu kimsenin öngörmediği bir yere taşıyabilir. Bir şirkete girerken daha önce çıkarılmış bütün kâğıtları görmeden imza atmayın.

Borç. Faiz ve vade taşır, geri ödeme yükümlülüğü doğurur. Geliri olmayan bir şirkete melek yatırımı için nadiren uygundur.

Paranın tamamını bir kerede vermek zorunda değilsiniz

Yatırımı önceden yazılmış kilometre taşlarına bağlanmış dilimlere bölmek, hem sizi hem kurucuyu korur. Kurucu, şirketi bir sonraki eşiğe taşıdığında daha yüksek değerlemeden para toplamak yerine aynı fiyattan ikinci dilimi alır; siz, ilk dilimin ne ürettiğini görmeden ikincisini vermezsiniz.

Bu yapının tek şartı, kilometre taşının tartışmasız ölçülebilir olmasıdır. “Ürünü bitirmek” ölçülemez; “ödeme yapan on müşteriye ulaşmak” ölçülür. Belirsiz yazılmış bir dilim, altı ay sonra iki tarafın da haklı olduğu bir anlaşmazlığa dönüşür.

Doğrudan mı, birlikte mi

Melek yatırımı üç kanalın birinden yapılır ve kanalın seçimi, elinize geçen hakları belirler.

Doğrudan girdiğinizde şirketle sözleşme sizinle imzalanır; pay defterinde adınız yazar, bilgi haklarını kendi adınıza istersiniz. Küçük çeklerde şirketler bunu istemez, çünkü sermaye tablosu kalabalıklaşır.

Sendika ya da özel amaçlı araç üzerinden girdiğinizde şirketin sermaye tablosunda tek bir satır görünür ve öncü yatırımcının müzakere ettiği şartlara tabi olursunuz. Karşılığında daha küçük bir çekle iyi bir tura girebilirsiniz. Bakılacak yer, aracın kendi masraflarıdır: yönetim ücreti, başarı primi ve karar alma yetkisinin kimde olduğu.

Paya dayalı kitle fonlamasında ise yapı önceden kurulmuştur. Şartlar kampanya sayfasında ilan edilir, pazarlığa açılmaz ve yatırımcılar çoğunlukla bir araç üzerinden toplulaştırılır. Burada tek kaldıracınız katılmama hakkınızdır.

Küçük çekin gerçekten pazarlık edebileceği üç şey

Bugüne kadar 100’den fazla girişime yatırım yaptım. Bu çeklerin çoğunda değerlemeyi ya da yönetim kurulu yapısını değiştirme gücüm yoktu. Küçük bir yatırımcının fiilen isteyebileceği ve çoğu zaman aldığı üç şey vardır.

Birincisi orantılı haktır: sonraki turlarda oranınızı koruyacak kadar yatırım yapabilme hakkı. Değeri, şirket iyi gittiğinde ortaya çıkar.

İkincisi yazılı bilgi haklarıdır. Yılda birkaç kez gelen düzenli bir güncelleme, portföyünüzü takip edebilmenin tek pratik yoludur.

Üçüncüsü eşlik etme hakkıdır: kurucular ya da büyük pay sahipleri paylarını satarsa aynı şartlarla siz de satabilirsiniz. Bu madde olmadığında, şirketin en iyi anında likidite bulan taraf siz olmazsınız.

Yapıyı kurarken kendi tarafınıza da bakın

Şartların hepsi karşı taraftan istenecek şeyler değildir. Bir turda ne kadar yazacağınız, aynı şirkete sonradan ne kadar ayıracağınız ve bu kararı ne zaman vereceğiniz de yapının parçasıdır. Orantılı hakkı almak karşılıksızdır; kullanmak nakit ister ve o nakdi bugünden ayırmadıysanız hak kâğıt üzerinde kalır.