Şirket yapısı ve okunması gereken belgeler

Bir yatırımın hukuki tarafı, sözleşmeler imzalanırken değil, şirketin kuruluş biçimi seçilirken belirlenir. Karşınızdaki şirketin hangi tüzel yapıda olduğu; payınızın nasıl doğacağını, sonradan nasıl devredileceğini ve kararlara nasıl katılacağınızı önceden şekillendirir.

Anonim şirket ile limited şirket arasındaki fark yatırımcıyı ilgilendirir

Türkiye’de sermaye şirketlerinin iki yaygın biçimi anonim şirket ve limited şirkettir. Yatırım açısından aradaki en pratik ayrım pay devridir.

Anonim şirkette paylar daha serbest devredilir ve devir şirketin pay defterine işlenir. Limited şirkette pay devri noter huzurunda yapılan bir sözleşmeyle gerçekleşir, ortaklar kurulunun onayına bağlıdır ve ticaret siciline tescil edilir. Aradaki fark, kâğıt üzerinde küçük görünür; sizin için anlamı, çıkış anında payınızı devretmenin ne kadar sürtünmeli olacağıdır.

Bu yüzden dışarıdan yatırım almayı planlayan şirketler çoğunlukla anonim şirket olarak kurulur ya da turdan önce dönüşür. Karşınızdaki şirket limited ise, tur kapanmadan bu dönüşümün planında olup olmadığını sorun; sonradan yapılması hem zaman hem masraf demektir.

Esas sözleşme ile pay sahipleri sözleşmesinin işbölümü

Esas sözleşme şirketin kamuya açık anayasasıdır; ticaret siciline tescil edilir ve Ticaret Sicili Gazetesi’nden herkes okuyabilir. Sermaye tutarı, pay grupları, varsa imtiyazlar ve organların yetkileri buradadır. Bir paya tanınan oy hakkı imtiyazı ya da yönetim kuruluna aday gösterme hakkı, ancak burada yazılıysa şirkete karşı hüküm doğurur.

Pay sahipleri sözleşmesi ise ortaklar arasındaki özel anlaşmadır ve tescil edilmez. Melek yatırımcının fiilen kullandığı hakların çoğu buradadır: bilgi hakları, önalım ve rüçhan hakları, eşlik etme ve sürükleme hakları, onay gerektiren işlemler listesi.

İki belge birbiriyle çelişirse sorun büyür. İmzadan önce bir avukatın iki metni yan yana koyup tutarlılığını kontrol etmesi, sonradan yapılacak her müzakereden ucuzdur.

İncelemede istenecek belgeler

Erken aşamada liste kısadır ve bir hafta içinde toplanabilir olmalıdır:

1. Esas sözleşmenin güncel hâli ve bugüne kadarki tadil kararları.
2. Ticaret sicili kayıtları ve yayımlanmış ilanlar.
3. Pay defteri ve şirketin tuttuğu sermaye tablosu.
4. Varsa mevcut pay sahipleri sözleşmesi ve bütün ek protokolleri.
5. Daha önce imzalanmış dönüştürülebilir araçlar, opsiyon taahhütleri ve danışmanlara verilmiş pay sözleri.
6. Genel kurul ve yönetim kurulu karar defterleri.
7. Devam eden dava, icra takibi ve vergi incelemesi bilgisi.

Bu listenin en çok bilgi veren maddesi üçüncüsüdür. Resmî pay defteri ile kurucunun sunumda gösterdiği tablo birbirini tutmuyorsa, aradaki fark genellikle sözlü verilmiş paylardan ya da kayda geçirilmemiş devirlerden kaynaklanır. Her ikisi de sizin turunuzdan sonra ortaya çıkar ve sizin payınızı küçültür.

Sermaye tablosu bir belge değil, bir kayıt disiplinidir

Sermaye tablosu yönetimi küçük şirketlerde ihmal edilir, çünkü ortak sayısı azdır ve herkes birbirini tanır. Sorun ikinci turda başlar: kimin kaç payı olduğu, opsiyonların ne kadarının hak edildiği ve dönüştürülebilir kâğıtların hangi fiyattan döneceği tek bir yerde durmuyorsa, tur haftalarca gecikir.

Drawium’da üç geliştirici işe alıp yönettim. O ölçekte bile, kimin neye hak kazandığını baştan yazılı tutmak sonradan hatırlamaya çalışmaktan kolaydı. İnceleme yaparken bunun tersini arayın: şirket kendi tablosunu ne kadar hızlı çıkarabiliyor.

Belgelerin okunma sırası

Pratik bir sıra vardır. Önce ticaret sicilinden şirketin gerçekten var olduğunu ve kimin temsile yetkili olduğunu doğrulayın. Sonra pay defteriyle sermaye tablosunu karşılaştırın. Ardından mevcut pay sahipleri sözleşmesini okuyun, çünkü size teklif edilen hakların bir kısmı orada başkasına çoktan verilmiş olabilir. En son yatırım belgelerini müzakere edin.

Bu sırayı tersine çevirmek, üzerinde günlerce pazarlık ettiğiniz bir maddenin esas sözleşmeye aykırı olduğunu en sonda öğrenmek anlamına gelir.