Kalabalığa pay satmanın önü açılınca ne değişti

Erken aşamadaki bir şirkete pay karşılığı para koymak, uzun süre iki şeyden en az birine sahip olmayı gerektirdi: yeterli sermaye ya da doğru çevre. Değişen şey şirketlerin niteliği değil, kimin bilet alabileceğine dair kuraldı.

Kapının kapalı olmasının hukuki sebebi

Bir şirket paylarını geniş bir kitleye satmak istediğinde, mevzuat onu halka arz kurallarının içine sokar. İzahname, bağımsız denetim, satış sonrası düzenli raporlama. Bu yükümlülükler yatırımcıyı korumak için vardır ve büyük ölçekte işlerler. Erken aşamadaki bir şirket için ise kapı fiilen kapalıdır: hazırlığın maliyeti, toplanacak paranın kendisinden büyüktür.

Geriye tek yol kalır. Turu dar bir çevrede, sınırlı sayıda ve nitelikli sayılan yatırımcıyla kapatmak. Bu yol yasaldır, işler ve bugün de işlemektedir. Tek kusuru şudur: turu görebilmek için o çevrenin içinde olmanız gerekir.

Kapalı çevrenin nasıl bir şey olduğunu gördüm

Ekim 2011’de kurduğumuz Drawium, kod yazmadan bir web sitesine rehberli tur eklemeyi sağlıyordu. 28 Ocak 2012’de 1.500 başvuru arasından E-tohum’un 15 şirketi arasına seçildik. Wall Street Journal röportaj yaptı, Hacker News ana sayfasında beşinci sıraya çıktık, 1.500 web sitesi sahibine ulaştık. Sahibinden.com, Doğan Online, Türk Ekonomi Bankası ve Yemeksepeti ürünü kullanmayı planlıyordu.

Para bulamadık. O dönem Türkiye’de e-ticaret dışına yatırım yapan neredeyse kimse yoktu. İlgileniyormuş gibi davranan bir Avrupalı yatırımcı, ürün vizyonumuzu not aldıktan sonra bir ay önce rakibimiz WalkMe’ye yatırım yaptığını söyledi. WalkMe 15 milyon dolar daha topladı ve San Francisco’ya, benim çalıştığım Udemy ofisinin iki blok ötesine taşındı.

Buradaki mesele, ürünün yeterince iyi olup olmadığı değildi. Turu görecek ve değerlendirecek kişi sayısı, ülkede bir elin parmaklarını geçmiyordu. Kapalı çevrenin maliyeti tam olarak budur ve iki tarafa birden yüklenir: şirket sermayeyi bulamaz, yatırımcı da anlaşmayı görmez.

Muafiyetin mantığı

Kitle fonlaması rejimi, kapıyı tamamen açmak yerine dar bir aralık tanımlar. Belirli bir tutarın altında kalan, yetkilendirilmiş bir platform üzerinden açılan ve standart bir bilgi setiyle sunulan turlar, halka arzın ağır yükümlülüklerinden muaf tutulur. Karşılığında yatırımcı tarafına iki koruma yerleştirilir: bilet büyüklüğü sınırlanır ve para hedefe ulaşılana kadar bloke hesapta bekletilir.

Mantık basittir. Kaybedebileceğiniz tutar küçükse, bilginin daha az doğrulanmış olmasına katlanabilirsiniz. Rejim bunu bir cömertlik olarak değil, ölçülü bir takas olarak kurar.

Rejimin gerçekten değiştirdiği dört şey

Bilet küçüldü. Klasik bir melek turuna girebilmek için gereken tutar çoğu kişinin ayırabileceğinin üzerindeydi. Küçük biletlerle çok sayıda tura girebilmek, portföy çeşitlendirmesini ilk kez bireysel yatırımcı için uygulanabilir hale getirdi. Erken aşamada getirinin az sayıda pozisyondan geldiği düşünülürse, bu küçük bir değişiklik değil.

Anlaşma akışı görünür oldu. Eskiden turlar özel bir akış içinde dolaşırdı; duymak için ağın içinde olmak gerekiyordu. Bugün aynı kampanyalar herkesin görebileceği bir sayfada duruyor.

Bilgi standartlaştı. Toplanacak tutar, karşılığında verilecek pay oranı, paranın nereye harcanacağı ve riskler aynı düzende yazılıyor. Bu, kampanyaları birbiriyle karşılaştırılabilir kılar; kapalı çevrede böyle bir imkân yoktu.

Aracıya sorumluluk yüklendi. Platform, şirket ve kurucular hakkında arka plan kontrolü yapmak ve turu belirli kriterlerle elemekle yükümlüdür. Bu, kötü niyetli girişimlerin bir bölümünü daha kapıda durdurur.

Karşılığında verilen şey

Aynı rejim, yatırımcıya üç kalıcı dezavantaj bırakır ve bunları baştan bilmek gerekir.

Doğrulanmış bilgi azdır. Halka açık bir şirketin raporlama yükümlülüğü vardır; kitle fonlamasıyla para toplayan şirketin yükümlülüğü çok daha hafiftir. Kampanya sayfasındaki finansal tablo, şirketin göstermeyi seçtiği tablodur.

Öncü yatırımcı yoktur. Klasik bir turda şartları müzakere eden, incelemenin bir bölümünü yapan ve sonrasında şirketi takip eden bir taraf bulunur. Siz onun açtığı yolda ilerlersiniz. Kalabalığın olduğu turda böyle bir taraf çoğu zaman yoktur.

Likidite yoktur. Aldığınız pay bir borsada işlem görmez; satmak alıcı bulmayı ve çoğu zaman şirketin onayını gerektirir.

Yatırımcı için pratik sonuç

Rejimin nerede hafiflediğini bilmek, kendi işinizin nerede başladığını bilmektir. Halka arzda başkasının yaptığı doğrulama işini burada siz yapıyorsunuz ve bunun karşılığında hem küçük bilet hem de erken giriş hakkı alıyorsunuz. Takas budur.

Özenli inceleme bu rejimde bir tercih değil, rejimin sizden beklediği katkının kendisidir. Sayfayı okumakla başlayan ama sayfanın dışında devam eden bir iş. Kapının açılmış olması, odaya girdikten sonra ne yapacağınızı söylemez.