Portföyü zamana yaymak: en çok atlanan eksen

Çeşitlendirmenin sektör, aşama ve coğrafya eksenlerini portföy kurmak rehberinde yazdım. Bu sayfa dördüncü eksen üzerine: takvim. En az konuşulanı ve düzeltmesi en pahalı olanı bu.

Aynı yılın on çeki, tek bir çektir

Bir portföyün on şirketten oluşması, on ayrı bahis yaptığınız anlamına gelmiyor. Çekler aynı on iki ayda yazıldıysa hepsi aynı fiyat ortamında, aynı sektör modasında ve aynı sermaye bolluğunda yazılmıştır. O dönem kapandığında portföyün tamamı birlikte değer kaybeder. Sektör olarak dağılmış olmanız bu ortak riski dağıtmaz, çünkü ortak olan sektör değil, giriş zamanıdır.

Bunun pratik karşılığı şu: yıllık bütçenizi bir seferde harcamayın. On yatırım yapacaksanız bunları üç dört yıla yayın. Aynı sayıya daha yavaş ulaşmak, portföyün getirisini düşürmez; portföyün tek bir döneme bağlı olmasını engeller.

Mart 2014’ten bu yana 100’den fazla girişime yatırım yaptım ve bu sayı on yılı aşan bir süreye yayıldı. Bunun bilinçli bir strateji olduğunu söylersem gerçeği süslemiş olurum; başlangıçta böyle planlamamıştım. Ama sonucun tesadüfen doğru çıktığı yer burası oldu: farklı yıllarda, farklı fiyat ortamlarında yazılmış çekler.

Ufkun uzunluğu takvimi belirler

Takvim ekseninin ikinci yüzü yatırım ufkudur. Melek yatırımda para, çeki yazdığınız yıl geri gelmez; iyi senaryoda yıllar sonra gelir. Udemy pozisyonunu yedi yıl tuttum. Portföyü kurarken sorulacak soru bu yüzden “ne kadar ayırabilirim” değil, “bu parayı kaç yıl görmeyebilirim” olmalı.

Bunun doğrudan bir sonucu var: portföyü zamana yaymak, aynı zamanda nakit akışınızı da korur. Bütçenin tamamını bir yılda harcarsanız, üçüncü yılda iyi bir fırsat çıktığında ya da mevcut şirketlerinizden biri takip turuna girdiğinde elinizde para kalmaz. Erken aşamada en pahalı kararlar, para bittiği için verilemeyen kararlardır.

80/20 kuralı melek portföyünde daha da uçtan işler: sonucun neredeyse tamamı bir iki pozisyondan gelir. Ortalamaya göre planlanan bir portföy, hiç yaşanmayacak bir senaryoya göre planlanmış olur.

Melek portföyünde yeniden dengeleme yoktur

Hisse senedi portföyü için verilen standart tavsiye, dönem dönem gözden geçirip ağırlıkları düzeltmektir. Melek portföyünde bu tavsiye işlemez, çünkü pozisyonu satmak elinizde değil. Kötü giden bir portföy şirketinden çıkmak için alıcı bulmanız gerekir ve erken aşamada ikincil piyasa çoğu zaman yoktur. Türkiye’de bu daha da dar.

Dolayısıyla portföyü düzeltmenin tek yolu yeni çeklerdir. Ağırlığı fazla bulduğunuz bir sektörden çıkamazsınız; yalnızca bir sonraki çeki başka yere yazarsınız. Bu, takvim ekseninin neden bu kadar önemli olduğunu da açıklıyor: elinizde tek bir düzeltme aracı var ve o araç yalnızca ileriye doğru çalışıyor.

Çek büyüklüğü ve yedek

İkinci disiplin çek büyüklüğü. İlk çeklerin birbirine yakın olması, portföyün sonucunun tek bir kararın büyüklüğüne bağlanmasını engeller. Erken aşamada hangi şirketin işe yarayacağını bilmediğiniz için, en çok inandığınız şirkete en büyük çeki yazmanın istatistiki bir dayanağı yok.

Ayırdığınız sermayenin bir kısmını takip yatırımı için kenarda tutun. İyi giden şirketin bir sonraki turuna katılmak, portföyün getirisini artırmanın en güvenilir yoludur; çünkü o noktada artık bilgi sahibisinizdir. Yedek ayırmayan yatırımcı, en iyi pozisyonunda seyrelerek küçülür.

Sonucu tek pozisyon taşır

Mart 2014’te Udemy hisselerini hisse başına 0,02 dolardan, 1.000 dolarlık aldım. Yedi yıl tuttum ve o pozisyondan 1 milyon dolar kazandım. Portföyün geri kalanının toplamı, tek başına bu pozisyonun yanına yaklaşmıyor.

Buradan çıkan sonuç, “doğru şirketi seçin” değil. Doğru şirketin hangisi olduğunu ben de 2014’te bilmiyordum; 1.000 dolar, bilmediğim için yazılmış bir çekti. Çıkan sonuç şu: getiri portföyün ortalamasından değil, uç noktasından gelir. Bu yüzden portföyün işi ortalamayı yükseltmek değil, uç noktaya rastlama ihtimalini yeterli sayıda ve yeterli sürede tutmaktır.

Üç kural olarak toplarsam: aynı yıla yığmayın, çekleri birbirine yakın tutun, ve iyi gidenler için kenarda para bırakın. Bu üçü, seçim yeteneğinden bağımsız olarak çalışır — ki melek yatırımda seçim yeteneğine fazla güvenmemek, bugüne kadar öğrendiğim en yararlı alışkanlık oldu.