Yatırım terimleri: hangisi gerçekten paraya dokunuyor

Terimlerin tehlikeli olanı bilinmeyenler değil, bilindiği sanılanlardır. Bir kurucu değerlemeyi anladığını düşünür, oysa masada kaybettiren madde çoğunlukla değerleme değil, onun altındaki tanımlardır. Aşağıdakiler paranın gerçekten yer değiştirdiği yerlerdir.

Değerleme iki farklı sayıdır

Konuşulan rakam genellikle ön-para değerlemesidir: şirketin yeni para gelmeden önceki değeri. Yatırım sonrası değerleme bunun üzerine yatırım tutarının eklenmiş hâlidir ve yatırımcının payı bu ikinci sayıya bölünerek çıkar.

Aynı cümlede “4 milyon değerleme, 1 milyon yatırım” denildiğinde payın %20 mi %25 mi olduğu, hangi tanımın kullanıldığına bağlıdır. Bunu sormak pazarlık değil, okumadır. Sormadan imzalayan taraf farkı payından öder.

Pay sınıfı, fiyattan önemlidir

Adi hisse kurucuların ve çalışanların elindekidir. Yatırımcılar çoğunlukla imtiyazlı hisse alır ve bu iki kâğıt aynı şirketin parçası olsa da aynı şey değildir. Farkı yaratan maddelerin başında likidasyon önceliği gelir: şirket satıldığında parayı kimin önce alacağını belirler.

Bunun sonucu şudur. Yüksek bir değerleme, ağır bir öncelikle birleştiğinde kurucuya düşük bir değerlemeden daha az para bırakabilir. Değerlemeyi tek başına konuşmak, fiyat etiketine bakıp faturayı okumamaktır.

Mart 2014’te Udemy’den ayrılırken hisse başına 0,02 dolardan 1.000 dolarlık aldım. Yedi yıl tuttum ve o pozisyondan 1 milyon dolar kazandım. Sonucun iyi olması, pay sınıfının önemsiz olduğu anlamına gelmez; şirket satılırken sıranın neresinde durduğunuz her seferinde belirleyici olur.

Seyrelme kaçınılabilir bir şey değil

Seyrelme, yeni pay çıkarıldığında mevcut ortakların yüzdesinin küçülmesidir. Her turda olur ve kendi başına kötü değildir; küçülen bir yüzdenin büyüyen bir şirketteki değeri artabilir.

Kötü olan, seyrelmenin nereden geldiğinin görülmemesidir. En sık atlanan kaynak opsiyon havuzudur. Havuz ön-para değerlemesinin içinde açılırsa maliyetini yalnızca mevcut ortaklar taşır; yatırımdan sonra açılırsa yük paylaşılır. Aynı sayfada duran iki cümle arasındaki fark, kurucunun yüzdesinde birkaç puandır.

Turu ertelemenin araçları

SAFE ve dönüştürülebilir senetler bugün fiyat konuşmadan para almayı sağlar. Fiyat, bir sonraki turda belirlenir. Kolay göründüğü için hızla imzalanır; asıl madde değerleme üst sınırıdır. Üst sınır, sonraki turda dönüşümün hangi tavandan yapılacağını söyler ve şirketiniz iyi giderse en pahalı maddeniz o olur.

Üst üste binen birkaç senedin ne kadar seyrelme yaratacağını, senetleri imzalarken hesaplayın. Sonraki turda hesaplarsanız hesap sizin için yapılmış olur.

Çekiş, herkesin farklı anladığı kelime

Çekiş sunumlarda en çok kullanılan ve en az tanımlanan terimdir. Kayıt olan kullanıcı sayısı çekiş değildir. Ücretsiz denemeye başlayan da değildir. Çekiş, birinin bedel ödeyerek geri gelmesidir: para, zaman ya da veri.

Kivi’de bunu somut biçimde gördük. LinkedIn üzerinden yaklaşık 3.000 kişiye ulaştık ve tek bir satış yaptık, o da tek bir aylığına. Ulaşılan kişi sayısı büyük bir rakamdı; çekiş değildi. Aynı tabloda ödeme yapan ve ikinci ay yenileyen tek bir müşteri olsaydı, o sayı 3.000’den daha ağır basardı.

Çıkış sözlüğü

Yatırımcının parasını geri aldığı olaya çıkış denir ve pratikte iki biçimi vardır: şirketin satın alınması ya da halka arz. Erken aşamada konuşulan üçüncü bir yol daha var, ikincil piyasada payın başka bir yatırımcıya satılması.

Çıkış çarpanı ise paranın kaça katlandığını söyler. Sunumunuza çıkış senaryosu yazacaksanız, hangi tür alıcının neden alacağını yazın; çarpanı yazmayın. Çarpan tahmini, karşı tarafın kendi tablosunda zaten var.

Yatırımcının başarı ölçüsü

Karşınızdaki kişi getirisini içsel getiri oranıyla ölçer: paranın kaç katına çıktığı kadar, kaç yılda çıktığı da önemlidir. Bu, bazı kararların neden garip göründüğünü açıklar. Beş yılda üçe katlanan bir şirket, on yılda beşe katlanandan daha iyi bir yatırımdır.

Kurucu için pratik karşılığı şu: “yavaş ama sağlam büyüyoruz” cümlesi yatırımcının tablosunda bir güven işareti değil, bir maliyet kalemidir. Aynı şeyi anlatmanın doğru yolu, büyümenin hangi aydan sonra hızlanacağını ve bunun neye bağlı olduğunu söylemektir.

Terimleri masada öğrenmeyin

Bir maddenin ne anlama geldiğini görüşme sırasında sormak zayıflık değildir, ama görüşme sırasında öğrenmek pahalıdır. Anlaşma özetindeki maddelerin tamamını satır satır ele aldığım ayrı bir rehber var; masaya oturmadan önce oradan geçin.

Basit bir alışkanlık işe yarar: gelen her belgeyi okurken anlamadığınız her terimin altını çizin ve o gün içinde birer cümleyle kendi kelimelerinizle yazın. Kendi cümlenizi kuramadığınız madde, henüz anlamadığınız maddedir.