Çeşitlendirme neden zorunlu: getiri ortalamadan gelmiyor

Melek yatırımda çeşitlendirme bir tercih değil, işin matematiğinin dayattığı bir zorunluluk. Sebebi basit: portföyün getirisi ortalamadan gelmiyor. Bir ya da iki şirketten geliyor, kalanın çoğu ya sıfırlanıyor ya konan parayı geri verip bitiyor.

Tek bir pozisyonun taşıdığı portföy

Mart 2014’te Udemy’den ayrılırken hisselerimi aldım. Hisse başına 0,02 dolardan, toplam 1.000 dolarlık. Yedi yıl tuttum. O pozisyondan 1 milyon dolar kazandım.

Bu sonucu üreten şey öngörü değildi. Erken aşama yatırımların büyük çoğunluğunun sıfırlandığı bir alanda tek bir pozisyonun bu noktaya gelmesi, kuralın kendisi değil, kuralın istisnasıdır. Şirketin beşinci mühendisiydim, ürünün içindeydim ve yine de o hisselerin ne olacağını bilmiyordum. Bildiğim tek şey, aşağı yönün 1.000 dolarla sınırlı olduğuydu. Yukarı yönün sınırı yoktu.

Melek yatırımın tamamı bu asimetri üzerine kuruludur. Tek bir yatırımda kaybedebileceğiniz en fazla şey koyduğunuz paradır; kazanabileceğiniz şeyin tavanı yoktur. Bu asimetriyi yüz kere tekrarladığınızda ortaya çıkan dağılım çan eğrisi olmaz: kütlenin çoğu sıfırın etrafında toplanır, uzun ve ince bir kuyruk sağa uzanır.

Az sayıda yatırım, kuyruğu kaçırmak demek

Portföyü taşıyan şirkete denk gelme ihtimalinizi elli yatırımda bir olarak varsayın. Bu varsayımla 10 yatırımda en az bir tanesini yakalama ihtimaliniz %18, 30 yatırımda %45, 50 yatırımda %64 olur. Varsayımı kendi anlaşma akışınıza göre değiştirebilirsiniz; aritmetik aynı kalır ve hep aynı yönü gösterir.

Mart 2014’ten bu yana 100’den fazla girişime yatırım yaptım. Bu sayı bir övünme değil, yöntemin kendisi. Az sayıda yatırımla melek yatırımcılık yapmak, bir kumarın tek bir eline oynamaktır; portföy kurmak ise aynı olasılığı yeterince çok kez denemektir.

Bunun bir de rahatsız edici tarafı var: 80/20 kuralı burada daha da sert işlediği için, sizi taşıyan şirketin hangisi olacağını girişte bilemezsiniz. Bilseydiniz portföye ihtiyacınız olmazdı.

Sayı tek başına çeşitlendirme değil

Otuz yatırımın hepsi aynı ülkede, aynı sektörde ve aynı aşamada ise, elinizde otuz farklı şirket değil, aynı bahsin otuz kopyası vardır. Gerçek çeşitlendirme dört eksende ölçülür: sektör, aşama, coğrafya ve yatırım aracı.

Kendi portföyümde bunu geç öğrendim. Kapattığım şirketlerin ikisi de Türkiye’ye özgü sebeplerle kapandı: Kivi Video kültürel bir talep eksikliğinden, Payko düzenleyici bir karardan. İkisi farklı sektörlerdeydi ama aynı ülkenin aynı koşullarına bağlıydı. Portföyünüzdeki şirketler aynı anda aynı sebepten zarar görebiliyorsa, sayı sizi korumaz.

Portföy aynı zamanda bir öğrenme aracı

Çok sayıda yatırımın sayılara yansımayan bir faydası daha var. Otuz şirketin yönetim güncellemesini okuyan bir yatırımcı, bir yılda otuz farklı iş modelinin nasıl işlediğini görür: hangi satış kanalı çalışmış, hangi fiyatlandırma tutmuş, hangi ekip nerede tıkanmış. Bu birikim bir sonraki yatırımın elemesini doğrudan iyileştirir.

Aynı şey anlaşma akışı için de geçerli. Yatırım yaptığınız her kurucu, size kendi çevresinden başka kurucular getirir. Portföy büyüdükçe önünüze gelen şirketlerin kalitesi de yükselir; bu, sayının kendisinden bağımsız bir bileşik etkidir.

Çeşitlendirmenin bedeli

Çeşitlendirmenin karşılığında verdiğiniz şey ilgi. Elli şirketiniz varsa her birine ayırabileceğiniz zaman azdır; hiçbirinin yönetim kurulunda gerçek anlamda çalışamazsınız. Bu, portföyün doğal bir maliyeti ve baştan kabul edilmesi gerekiyor.

Pratik çözüm, portföyü iki katmana ayırmak. Küçük çeklerle geniş bir taban kurarsınız; içinden işlediği görülen birkaç şirkete takip yatırımıyla ve zamanınızla ağırlık verirsiniz. Yeni sermaye yeni bir bulguya dayanmalı, önceki kararınızı savunma ihtiyacına değil.

Yeterli sermayeniz yoksa

Bu kadar çok yatırım yapacak paranız yoksa iki yol var. Çek büyüklüğünü küçültüp süreyi uzatmak: aynı portföyü üç dört yıla yaymak. Ve tek başına anlamlı bir çek yazamıyorsanız sendikalar, özel amaçlı araçlar ve paya dayalı kitle fonlaması platformları üzerinden daha küçük tutarlarla aynı sayıya ulaşmak.

Bir de üçüncü yol var, benim kendi başladığım yol: parayla değil emekle. Udemy pozisyonu bir yatırım kararının değil, bir işin sonucuydu. Erken aşama bir şirkette maaşın bir kısmını hisse olarak almak, sermayesi olmayan biri için portföyün ilk kalemi olabilir.