Portföyün üç ekseni: sektör, aşama ve coğrafya

Çeşitlendirme çoğu zaman tek bir soruya indirgeniyor: kaç yatırım yapmalıyım. Sayı önemli, ama tek başına yeterli değil. Otuz çek yazmış olabilirsiniz ve portföyünüz hâlâ tek bir riske bağlı olabilir.

Bunu görmenin en kolay yolu şu: otuz şirketin de Türkiye’de tüketiciye satan mobil uygulamalar olduğunu ve hepsinin tohum turunda alındığını düşünün. Çek sayınız otuz, bahsiniz bir. Reklam maliyetleri artarsa ya da tüketicinin harcama alışkanlığı değişirse hepsi aynı anda etkilenir. Bu yüzden portföy kurarken tek bir sayıya değil, üç ayrı eksene bakmak gerekir.

Çek sayısının aritmetiğini portföy kurmak rehberinde anlattım. Burada anlattığım şey o çeklerin nereye dağıldığı.

Sektör: uzmanlığınız hem avantajınız hem tuzağınız

Bir sektörü tanımak, o sektörde bir şey inşa etmiş olmak demektir. Reklam optimizasyonunu Facebook’ta çalışırken, çevrimiçi eğitimi Udemy’de çalışırken, perakende talep tahminini Toolio’da çalışırken öğrendim. Bu alanlarda bir kurucunun anlattığı şeyin ne kadarının gerçek olduğunu daha hızlı görüyorum. Sektör odağının asıl faydası budur: aynı sunumdan daha fazla bilgi çıkarmak.

Tuzak da aynı yerde. Tanıdığınız sektöre yığılmak, portföyünüzü kendi kariyer riskinizin üstüne kurmak anlamına gelir. O sektör yavaşlarsa hem işiniz hem yatırımlarınız aynı anda etkilenir.

Makul kural şu: bir çekirdek alan, bir de o alana komşu iki üç alan. Çekirdek alan anlaşma akışınızı ve değerlendirme hızınızı sağlar. Komşu alanlar portföyün tek bir sektörün döngüsüne bağlı kalmasını engeller. Hiç bilmediğiniz bir sektöre girecekseniz, o alanda gerçekten çalışmış birinin yanında girin.

Aşama: risk azalmaz, yer değiştirir

Erken aşamada ödediğiniz fiyat düşüktür, belirsizlik yüksektir. Sorulacak soru şirketin ürününün işe yarayıp yaramadığıdır. Daha ileri turlarda ürün çalışıyordur, ekip vardır, gelir vardır — bu sefer risk fiyata taşınır. Yüksek bir değerlemeden girdiğinizde şirketin başarılı olması yetmez, çok başarılı olması gerekir.

İki ucu birbirinin alternatifi gibi düşünmeyin. Tohum finansmanı ile Seri A ve sonrası farklı bilgi seviyelerinde farklı fiyatlar sunar. Portföyünüzde ikisi de olduğunda, sonucun tamamı tek bir belirsizlik türüne bağlı kalmaz.

Aşama çeşitlendirmesinin ikinci faydası zamanlamadır. Erken aşama pozisyonların şekli yıllar sonra belli olur. Mart 2014’te hisse başına 0,02 dolardan aldığım Udemy hissesini yedi yıl tuttum. Portföyünüzün tamamı aynı olgunlukta şirketlerden oluşuyorsa, nakde dönme ihtimaliniz de aynı yıllarda toplanır.

Coğrafya: Türkiye’de bu eksen en pahalı olanı

Coğrafya, üç eksen içinde en çok hafife alınanı. Aslında üç ayrı şeyi birden belirler: müşterinin davranışı, sermayenin bulunabilirliği ve düzenleme.

Üçünü de kurucu tarafında gördüm. Haziran 2021’de kurduğum Kivi Video, şirketler için beyaz etiketli video barındırma ve takip platformuydu. Ürün çalışıyordu; video sunucusunu, önbellekleme ve kodlama sistemini yazmıştım. LinkedIn üzerinden yaklaşık 3.000 kişiye ulaştık ve tek bir satış yaptık, tek bir aylığına. Sebep teknik değildi: yurt dışındaki muadilleri başarılıyken Türkiye’de insanlar kamera karşısına geçip kendini kaydedip kitlelere göndermek istemiyordu. Aynı ürün başka bir pazarda başka bir sonuç verebilirdi.

Sermaye tarafı da coğrafyaya bağlı. Ekim 2011’de kurduğum Drawium zamanında Türkiye’de e-ticaret dışına yatırım yapan neredeyse kimse yoktu. Şirketin sonraki turu bulup bulamayacağı, ürünün kalitesi kadar bulunduğu yere de bağlıydı.

Düzenleme ise en sert olanı. Ağustos 2023’te kurduğum Payko’da paylı gayrimenkul yatırımı yapıyorduk; ilk evi satmaya çok yaklaşmışken Sermaye Piyasası Kurulu projeyi bitirmemizi istedi ve aniden kapattık. Bir yatırımcı olarak bakıldığında bu, ürün riski değil coğrafya riskidir.

Üç ekseni aynı tabloda tutmak

Pratik yöntem basit. Portföyünüzü tek bir listede tutun ve her satırda üç sütun olsun: sektör, aşama, ülke. Yeni bir çek yazmadan önce tabloya bakın ve şunu sorun: bu yatırım listedeki hangi hücreyi dolduruyor, hangisini kalabalıklaştırıyor.

Bu tablo aynı zamanda yatırım tezinizin gerçek hâlidir. Yazdığınız tez ile portföyünüzün dağılımı birbirini tutmuyorsa, doğru olan tablodur.

Eksenleri zorlamayın da. Coğrafyayı çeşitlendirmek uğruna hiç tanımadığınız bir pazarda, hiç tanımadığınız bir ekibe çek yazmak riski azaltmaz. Böyle bir durumda paya dayalı kitle fonlaması platformları, melek grupları ve sendikalar üzerinden, o pazarı tanıyan birinin yanında küçük tutarlarla girmek daha savunulabilir.

Üç eksenin ortak noktası şu: hiçbiri getiriyi artırmak için değil, portföyün sonucunu tek bir olaya bağlamamak için var. Çeşitlendirme kazanma ihtimalinizi yükseltmez; kaybetme sebeplerinizin sayısını azaltır.