Otuz yatırım, tek kaynak: kitle fonlamasında çeşitlendirme

Kitle fonlaması platformlarında yatırım sayısını artırmak kolaydır. Asgari bilet küçüktür, süreç baştan sona çevrimiçidir, bir öğleden sonrada üç kampanyaya girebilirsiniz. Bu kolaylık çeşitlendirme yaptığınız hissini verir. Çoğu zaman yanıltır.

Çeşitlendirme, yatırım sayısını artırmak değildir. Yatırımların birbirinden bağımsız olmasını sağlamaktır. Aynı platformun ana sayfasından, aynı altı ay içinde, aynı elemeden geçmiş otuz şirkete girdiyseniz elinizde otuz ayrı bahis değil, birbirine çok benzeyen otuz kopya vardır.

Neden çok sayıda çek gerekiyor

Erken aşamada getiri ortalamadan gelmez. Yatırımların büyük kısmı sıfırlanır, sonucu bir ya da iki şirket belirler. Bu, sayının kendisini bir strateji hâline getirir: portföyü taşıyacak şirketin hangisi olduğunu girişte bilmediğiniz için tek çözüm, onun portföyün içinde bulunmasını olasılık hesabıyla garantiye almaktır.

Kendi verimden söyleyeyim. Bugüne kadar 100’den fazla girişime yatırım yaptım. Portföyün sonucunu bugüne kadar tek bir satır belirledi ve o satırın hangisi olacağını yatırımı yaptığım gün bilmiyordum. Aritmetiğin ayrıntısı ayrı bir rehberin konusu — portföy kurmanın hesabı orada. Burada üzerinde duracağım şey, kitle fonlamasına özgü olan kısım: çeklerin hepsinin aynı borudan gelmesi.

Aynı platformdan otuz yatırım tek yatırım gibi davranır

Bir platform size rastgele bir örneklem sunmaz. Kendi elemesini uygular, kendi sektör ağırlığı vardır, kampanyaları belirli bir takvimle açar ve belirli bir yatırımcı kitlesine göre fiyatlar. Bu filtrelerin hepsi sizin portföyünüze ortak bir yön verir.

Sonuç şu olur: aynı dönemde, aynı piyasa koşullarında, aynı süzgeçten geçmiş şirketler kötüye giderken birlikte kötüye gider. Çeşitlendirmenin amacı tam olarak bunun tersiydi.

Buradan çıkan pratik kural basit. Platformu bir kaynak olarak görün, portföy olarak değil. Bir platform sizin anlaşma akışınızın tamamı olmamalı.

Çeşitlendirmenin gerçek eksenleri

Portföyü dağıtırken bakılacak eksenler şunlar:

1. Sektör. Aynı talebe bağlı iki şirket aynı anda zorlanır. Yazılım, sağlık, üretim, tüketici tarafı — ağırlığı bilinçli dağıtın.
2. Aşama. Fikir aşamasındaki bir şirketle geliri olan bir şirketin risk profili aynı değil. İkisi de olsun.
3. Platform. En az iki kaynaktan besleyin. Platformun kendi riski de bir risktir.
4. Coğrafya. Farklı ülkeler farklı düzenlemeye, farklı para birimine ve farklı bir talep döngüsüne bağlıdır.
5. Yıl. En çok atlanan eksen bu. Bütün sermayesini tek bir yılın değerleme seviyesine bağlayan yatırımcı, şirket seçimini doğru yapsa bile piyasa döngüsüne bahis oynamış olur.

Beşincisi üzerinde biraz durayım. Bir portföyü on iki ayda kurmak, o portföyün tamamını o on iki ayın fiyat seviyesine sabitlemek demektir. Aynı otuz çeki üç dört yıla yaydığınızda hem farklı seviyelerden girersiniz hem de ilk yılın hatalarını sonraki yılların kararlarına yansıtabilirsiniz. Portföy takvimi, portföy listesi kadar önemlidir.

Küçük bilet, küçük inceleme demek değil

Kitle fonlamasının en sinsi tarafı burada. Bilet küçüldükçe inceleme yapma isteği de küçülüyor, oysa incelemenin maliyeti bilet büyüklüğüne göre değişmiyor. Bir kampanyayı okumak, sayıları kontrol etmek ve kurucuya soru sormak ne kadar sürüyorsa, yatırdığınız tutar ne olursa olsun o kadar sürer.

Bunun iki sonucu var. Birincisi, çek sayısını artırdıkça toplam inceleme yükü doğrusal olarak artar; kaç şirketi gerçekten inceleyebileceğiniz, kaç şirkete para yetirebileceğinizden daha sıkı bir sınırdır. İkincisi, bilet küçüldüğünde işlemin sabit maliyetleri — masraflar, takip yükü, sonradan ayıracağınız zaman — yatırımın kendisine göre büyür. Bir eşiğin altında yatırım kendi masrafını karşılamaz.

Çeşitlendirmenin çözmediği şey

Çeşitlendirme kötü bir anlaşma akışını düzeltmez, çoğaltır. Önünüze gelen şirketlerin kalitesi düşükse, otuz tanesine girmek riski dağıtmaz; aynı zayıf örneklemden otuz kere çekiliş yapar.

Likidite sorununu da çözmez. Bu payların işlem gördüğü bir borsa yoktur; para yıllarca elinizde olmayacak ve arada bir fiyatı olmayacak. Mart 2014’te hisse başına 0,02 dolardan 1.000 dolarlık Udemy hissesi aldım ve yedi yıl tuttum. O pozisyondan 1 milyon dolar kazandım, ama kazandıran şeyin bir parçası da o yedi yıldı. Portföy büyüklüğünüzü, bu süre boyunca dokunmayacağınız parayı düşünerek seçin.

Son olarak, çeşitlendirme kararların yerini tutmaz. Otuz şirkete girmek, otuz kere “neden bu şirket” sorusuna cevap vermeniz gerektiği anlamına gelir. O cevabı yatırım anında bir yere yazın. Üç yıl sonra portföyünüze baktığınızda, haklı çıktığınız yerlerle şanslı olduğunuz yerleri ayırt etmenin başka bir yolu yok.