Kazanan ve kaybeden yatırımı doğru incelemek

Portföyünüzün en çok kazandıran satırı, size en çok şey öğreten satır değildir. Genellikle tam tersi olur: büyük kazanç, kararın ne kadarının doğru düşünceden ne kadarının şanstan geldiğini gizler.

Bugüne kadar 100’den fazla girişime yatırım yaptım. Bu sayının verdiği asıl şey getiri değil, üzerinde inceleme yapılabilecek bir kayıt. Ama kayıt ancak doğru soruyla okunursa işe yarar.

Sonuç ile karar aynı şey değil

Erken aşama yatırımında sonuçların büyük kısmı, karar anında masada olmayan değişkenlerle belirlenir. Bu yüzden kaybeden bir yatırım kötü bir kararın kanıtı değildir, kazanan bir yatırım da iyi bir kararın kanıtı değildir.

İncelemenin doğru sorusu “kazandım mı” değil, şu: elimdeki bilgiyle aynı kararı bugün yeniden verir miydim. Bu soru, sonucu bilmenin yarattığı çarpıtmayı devre dışı bırakır.

Uygulaması zor, çünkü sonucu öğrendikten sonra insan kendi geçmiş düşüncesini farkında olmadan yeniden yazar. Şirket battıysa “aslında ekipten şüphem vardı” demek kolaydır. Bunun tek çaresi, düşünceyi sonuç belli olmadan yazmaktır.

Yazılı olmayan karar incelenemez

Her yatırımın ilk gününde tek sayfalık bir not tutun. İçinde üç şey olsun: neden yatırım yaptığınız, doğru çıkması gereken varsayım ve bu varsayımın yanlış olduğunu size gösterecek gözlem.

Üçüncüsü en önemlisi ve en çok atlananı. “Ekip çok iyi” bir gerekçedir ama yanlışlanamaz. “Bu ekip, ilk kurumsal müşteriyi altı ayda kapatabilir” hem gerekçedir hem ölçülebilir.

Bir buçuk yıl sonra o notu okuduğunuzda elinizde iki şey olur: şirketin ne yaptığı ve sizin ne düşündüğünüz. İkisi olmadan yapılan inceleme, hafızanın kendi kendine anlattığı hikâyeden ibaret kalır.

Kazandıran yatırımı incelemek daha zordur

Kendi portföyümdeki en büyük satır Udemy. Mart 2014’te hisse başına 0,02 dolardan 1.000 dolarlık hisse aldım, yedi yıl tuttum ve bu pozisyondan 1 milyon dolar kazandım.

Bu satırı dürüstçe incelediğimde iki ayrı şey görüyorum. Birincisi gerçek bir bilgi avantajı: Udemy’de beşinci mühendistim, ürünü ve ekibi içeriden tanıyordum. Feed’i 100 bin kullanıcıdayken kurmuştum ve aynı sistem şirket 4 milyon kullanıcıya ulaştığında ciddi bir değişiklik görmeden çalışıyordu. Şirketin ne yaptığını sunumdan öğrenmedim.

İkincisi, sonucun büyüklüğünün kaynağı: yedi yıl. Karar anında bildiğim şey şirketin iyi işlediğiydi; yedi yılın sonunda çıkacak rakamı bilmiyordum ve bilmenin bir yolu da yoktu. Yani karar savunulabilirdi, getirinin büyüklüğü ise büyük ölçüde elde tutma süresinden geldi.

Buradan çıkardığım ders “kendi çalıştığım şirkete yatırım yapayım” değil. İçeriden bilgiye ne kadar yaklaşabilirsem kararın o kadar sağlamlaştığı ve büyük sonucun sabırla ilişkili olduğu.

Kaybeden yatırımın sebebini doğru yere koymak

Kaybeden yatırımları tek bir “başarısız” kutusuna atmak inceleme değildir. Sebepleri üç ayrı kutuya koyun.

Birincisi, teze aykırı çıkan varsayım. Kivi Video’da ürün çalışıyordu; LinkedIn üzerinden yaklaşık 3.000 kişiye ulaştık ve tek bir satış yaptık, tek bir aylığına. Yanlış olan ürün değil, insanların kamera karşısına geçeceği varsayımıydı. Bu kutu en değerlisidir, çünkü aynı varsayımı bir daha sınayabilirsiniz.

İkincisi, hiç düşünülmemiş değişken. Standout’u öldüren ana sebeplerden biri, Gilt’in kurucu ortağı ve CEO’su Alexis Maybank’in aynı fikirle Project September’ı çıkarmasıydı. Payko’da ise ilk evi satmaya çok yaklaşmışken Sermaye Piyasası Kurulu projeyi bitirmemizi istedi. İkisi de karar anındaki tabloda yoktu. Bu kutuya düşen şeyler için yapılacak tek şey, bir dahaki sefere aynı türden değişkeni tabloya eklemektir.

Üçüncüsü, uygulama. Şirketin doğru işi yanlış yapması. Bu kutu en kalabalık olanıdır ve yatırımcı için en az öğretici olanıdır, çünkü uygulama kalitesini karar anında ölçmenin güvenilir bir yolu yok.

Örüntü aramadan önce kaç veri noktanız olduğunu sayın

Ürün-pazar uyumu ve çekiş gibi kavramlar, geriye dönüp bakıldığında her zaman açıklayıcı görünür. Üç yatırımdan bir kural çıkarmak bu yüzden kolaydır ve bu yüzden yanlıştır.

Bir örüntüye güvenmeden önce sorun: bu gözlem kaç şirketten geliyor ve aynı gözlemin geçerli olmadığı kaç şirket var. İkinci sayıyı hesaplamadan çıkarılan kural, portföyün kazanan satırlarının hikâyesinden ibarettir. Getirinin 80/20 kuralını andıracak biçimde az sayıda şirkette toplandığı bir alanda, birkaç kazanandan çıkarılan genelleme sizi yanlış yöne götürür.