Melek yatırımcının tekrar tekrar yaptığı yedi hata

Melek yatırımcılıkta hatalar özgün değil. Aynı yedi hata, farklı sektörlerde ve farklı büyüklüklerde tekrar ediyor. Hepsinin ortak yanı, karar anında makul görünmeleri.

İncelemeyi turun takvimine göre kısaltmak

En sık duyulan cümle, turun kapanmak üzere olduğu. Bu cümle çoğu zaman doğrudur ve çoğu zaman sizin sorununuz değildir. Özenli inceleme süresi, şirketin takvimine göre değil sizin listenize göre belirlenir.

Asgari liste kısadır: kurucuların geçmişi, şirketin hukuki durumu ve pay yapısı, gelir varsa müşteri tarafından doğrulanması, sözleşmenin okunması. Bunları yapamayacağınız kadar az vaktiniz varsa yatırım yapmama kararı da bir karardır ve maliyeti sıfırdır.

Türkiye’de bir ek kontrol daha var: yatırımı bir platform üzerinden yapıyorsanız o platformun Sermaye Piyasası Kurulu’nun listesinde gerçekten yer alıp almadığına bakın. Bu, tercih değil, ilk adım.

Turu değil, kalabalığı takip etmek

Tanınmış bir yatırımcının turda olması iyi bir sinyaldir, ama karar değildir. O yatırımcının portföy büyüklüğü, elde tutma süresi ve risk toleransı sizinkiyle aynı değil. Aynı şirkete girdiğinizde aynı bahsi oynamıyorsunuz.

Kalabalığa uymanın ikinci hâli, kendi yatırım tezinize uymayan bir şirkete, sırf herkes konuşuyor diye girmek. Tezinizin dışına çıkacaksanız bunu bilerek yapın ve o gün notunuza sebebini yazın.

Kendi uzmanlığınıza fazla güvenmek

Bir alanı bilmek, o alandaki her şirketi değerlendirebileceğiniz anlamına gelmiyor. Uzmanlık genellikle teknolojiyi doğru okumanızı sağlar; şirketi öldüren şey ise çoğu zaman teknoloji değildir.

Kivi Video’da video sunucusunu, önbellekleme sistemini ve kodlama sistemini kendim yazmıştım. Teknik taraf çalışıyordu. Şirketi bitiren şey kültürdü: Türkiye’de insanlar kamera karşısına geçip kendini kaydedip kitlelere göndermek istemiyordu. Teknik uzmanlığım o soruyu sormamı sağlamadı, tersine soruyu görmemi geciktirdi.

Çaresi basit: bilmediğiniz tarafı bilen birine sorun. Melek grupları ve sendikalar tam olarak bunun için var.

Değerlemeye bakıp şartları okumamak

Yeni yatırımcıların çoğu tek bir sayıya odaklanır: yatırım öncesi değerleme ya da değerleme üst sınırı. O sayı önemlidir ama elinize geçecek tutarı tek başına belirlemez.

Aynı değerlemede iki farklı sözleşme, çıkışta çok farklı sonuç verir. Tasfiye önceliği katılımlı mı, seyreltme karşısında bir korumanız var mı, sonraki turlarda oranınızı koruma hakkınız yazılı mı. Bu maddeler değerlemeden daha az konuşulur ve sonucu daha çok etkiler.

Şirkete hangi yapı üzerinden girdiğinizi sonradan öğrenmek

Aynı şirkete üç ayrı yoldan girebilirsiniz: doğrudan pay alarak, bir özel amaçlı araç üzerinden sendikaya katılarak ya da bir paya dayalı kitle fonlaması kampanyasına girerek. Şirket üçünde de aynı şirkettir; elinize geçen belge değildir.

Çek yazmadan önce üç soruyu cevaplayın: sermaye tablosunda kimin adı yazacak, oy ve bilgi hakları kimin elinde olacak, bir sonraki turda ya da çıkışta imzayı kim atacak. Bir yapının diğerinden kötü olduğu iddiasında değilim; kötü olan, hangisinin içinde olduğunuzu ancak bir sorun çıktığında öğrenmek.

Sermayenin tamamını ilk çeklere harcamak

Yaygın hata, ayrılan paranın tamamıyla ilk turlara girmek. Şirket iyi gidip yeni tur açtığında elinizde nakit kalmaz; payınız her turda küçülür ve portföyün kazanan ucunda en küçük payla kalırsınız.

Bunun aritmetiğini ayrı bir rehberde anlattım: portföy kurmak ve çeşitlendirme. Buradaki kural tek cümle: takip sermayesi gerçekten ayrılmış olmalı ve şirketin takvimine göre hazır olmalı.

Aynı hatanın diğer ucu, takip parasını yanlış yere koymak. Sizden para isteyen genellikle zorda olan şirkettir. Yeni sermaye, büyümeyen ama kapanmayan şirketlere değil, işlediği görülen şirketlere gider.

Kurucularla ilişkinizi ucuza harcamak

Son hata para kaybettirmez, anlaşma akışı kaybettirir. Ekim 2011’de kurduğum Drawium zamanında ilgileniyormuş gibi davranan bir Avrupalı yatırımcı, ürün vizyonumuzu ayrıntısıyla dinledi, not aldı ve toplantının sonunda bir ay önce rakibimiz WalkMe’ye yatırım yaptığını söyledi.

O toplantı bana bir şey kaybettirmedi; ona bir şey kaybettirdi. Aradan geçen onca yıla rağmen hâlâ hatırladığım bir yatırımcı oldu ve hatırlama sebebi iyi bir sebep değil. Türkiye ekosistemi küçük. Bugün çek yazmadığınız kurucu, üç yıl sonra size en iyi fırsatı getirecek kişi olabilir; ya da getirmeyecek kişi.